Op 't randje

Net op 't randje zou je kunnen zeggen, buiten de "toeristische" route gelegen en vlak bij de instortingen heeft deze tekening het overleefd. Het is een van de kunstwerken van de oudere generatie kunstwerken in de Jezuietenberg die na een instorting niet meer bezocht kunnen en mogen worden.

Voor het maken van een serie foto's voor een kalender mochten we er even  met speciale toestemming in de buurt komen.

Vooral het door de instorting ontstane landschap is schitterend, en iedere keer weer geweldig om te zien.

                    De foto is van Rob Heckers met hulp van de schrijver van dit blog

Jezuietenhumor

Een gang met een verhaal

De studenten van het Jezuïeten college die hier hun vrije woensdagmiddag doorbrachten met het verfraaien van hun “berg” waren vaak begiftigd met een goed gevoel voor humor, getuige hun vele woordgrappen die zij achterlieten op de wanden van de Jezuietenberg.

In deze gang ,een schitterend voorbeeld van een niet afgemaakt werkfront, bevind zich een klein nisje met een nog kleiner potje waarin zich een ondefinieerbaar iets bevind op sterk water. Erbij een tekst die luidt:

In Honorem (ter ere van) A.Sch...

Hier geen fossiel diep uit de aard

Zelfs geen versteende inktvisstaart

Geen dooie goudvis op sterk water

Maar de appendix van een pater

Hier ziet U achter glas och-arm

De sub-bidell zijn blinde darm

21-05-1952 F.Deelen

Een van van broeders die in de gangen werkte werd overvallen door een acute blindendarm ontsteking en moest zijn werkzaamheden dus noodgedwongen staken, en hij werd daar nog lang aan herinnerd!

Achter de "coulisse" van de Jezuietenberg

De Jezuietenberg staat bekend om zijn fraaie en kunstzinnige tekeningen, beeldhouwwerken en meer van dat fraais. Allemaal gemaakt op de vrije woensdagmiddag door de theologie studenten van de Jezuïetenorde te Maastricht.

In dit blog hebben al vaker fraaie foto's gestaan van deze werken zoals onderstaande:

In de gangen achter deze fraaie kunstwerken, zeg maar in de coulissen, bevind zich dus een "gewone" mergel-steengroeve die door zijn eenvoud zeer mooie landschappen laat zien. Hier komen de bezoekers van dit cultuurmonument dus niet vandaar dit inkijkje.

Deze groeve wordt uitstekend en zorgvuldig met veel liefde onderhouden, maar zo hier en daar zie je toch wat terug van de authentieke sfeer.

Bovenstaande foto is gemaakt voor een speciale kalender over de Jezuietenberg

door Rob Heckers met hulp van de schrijver van dit blog

Even iets anders tussendoor

 

Even iets anders tussendoor

Al geruime tijd ben ik samen met Rob bezig aan een inventarisatie van de zogenaamde “telramen” in de Zonneberg, een gedeelte van het groevenstelsel in de St.Pietersberg. 

Telramen is de gangbare uitdrukking voor, veelal, ingekraste tellingen of notities op de wanden die gerelateerd zijn aan het uitbreken van blokken of het vervoer daarvan.

Meestal bestaat dat uit simpele streepjes ook wel het turven genoemd, zoals deze:

of zo:

 

Maar soms kom je iets anders tegen, iets hèèl anders!

Zo dus!

Wat is nou in hemelsnaam de betekenis van deze telling?

Is het van tellen verworden tot het maken van een tekening.

Ik weet het niet moet ik eerlijk toegeven, maar een aantal van deze juweeltjes zijn we wel tegengekomen. En we hebben overal een foto van.

Diegene die het weet of er een idee over heeft mag het ons zeggen!

 

De  Jezuietenberg

Na een tijdje afwezig te zijn geweest op dit blog gaan we verder met een nieuwe serie foto's.

in de laatste maanden van  2019 zijn mijn bergmaat Rob en ikzelf bezig geweest met de foto-opnamen voor een kalender, bestemd voor de medewerkers van de Jezuietenberg wat, gelukkig al voor heel wat mensen, een uniek ondergronds monument is.

Omdat dit specifiek voor de mensen bestemd is die deze "berg" kennen, leek het Rob een goed idee om juist een aantal landschapsfoto's te maken die buiten de bekende gidsenroutes liggen.

Het was een aardig project, met een aantal verkenningstochten om de juiste locaties te vinden, en uiteraard het maken van de opnames zelf.

Uiteindelijk is er een keuze gemaakt uit een aantal foto's om een kalender van samen te stellen. In de komende tijd komt er regelmatig een foto langs, vandaag de eerste

Geniet ervan!

Foto: Rob Heckers

Wishfull thinking

Wishful thinking?



Al enige tijd ben ik samen met mijn goede vriend en bergmaat Rob Heckers bezig met het maken van een inventarisering van blokbrekers-gerelateerde opschriften in de groeve Zonneberg te Maastricht. Het gros van deze opschriften bestaat uit zogenaamde “telramen”, een ingekraste of geschreven notitie op de wanden. (Hierbij is het overigens nog niet helemaal duidelijk waar deze notities precies voor staan)
Soms komen we teksten tegen waarvan we zouden willen dat ze blokbrekers-gerelateerd zijn, maar dat uiteraard niet zeker weten!
Namen van blokbrekers, of eigendoms-tekens blijken immers zeldzaam voor te komen bij ons onderzoek.

Dan is er dit opschrift uit 1557 . . .

“Bedenck uwe teyt daer ghy in zyt”


Een juweel van een laat Middeleeuws /Vroegmodern opschrift in rood krijt
met een nogal filosofische tekst.
Vrij vertaald zou dat nu zijn: “Sta eens stil bij de tijd waarin je leeft”.
Mooie uitspraak dus, maar niet helemaal waar we naar op zoek zijn.

Een theorie over dit opschrift:
Een hexagram bij dit opschrift is (mogelijk) de link is naar het Middeleeuwse steenhouwersgilde (steenbrekers) of in ons geval de groeve-eigenaar, dus werkgever van de blokbrekers.

                                                 Hexagram

Een hexagram is een zespuntige ster-veelhoek, bestaande uit twee in elkaar geschoven driehoeken.
Dit symbool is beter bekend als de davidster, die bij de huidige generatie weer beter bekend is als de Jodenster uit de 2de Wereldoorlog.
Een hexagram wordt ook als symbool gebruikt bij de vrijmetselaars, waarvan we weten dat een groot deel van de middeleeuwse gilden zich mee bezig hielden.

Al in 1404 wordt er in een raadsbesluit te Maastricht melding gemaakt

van het bestaan van een een zogenaamde loge, een plaats waar vrijmetselaars bijeen komen. Ene Clous van Laufeld beheerd in de Grote Staat een herberg genaamd De Wentmoilen, ook wel De Wintmolen genaamd.
Dit pand komt ook al voor op de stadsplattegrond die de kanunnik Simon de Bellomonte in 1587 heeft geschetst.

Hieronder het pand de Wintmolen aan de Grote Staat in Maastricht 

De foto rechts is genomen bij de afbraak
van de zijgevel van het pand de Wintmolen
aan de Dominicanengang.
De afbraak vond plaats in de jaren dertig
van de vorige eeuw.

Een hexagram of een andere stervorm het pentagram wordt vaak toegevoegd aan stukken van of over de vrijmetselarij, zoals hieronder, op een deel van de toelatings-akte tot de vrijmetselaars loge van Sir Robert Moray.
Deze Moray verbleef van 1656 tot 1659 ook een tijd in Maastricht, was er lid van de Maastrichtse vrijmetselaarsloge, adviseerde bij de bouw van het nieuwe stadhuis en werd er zelfs benoemd tot ereburger van de stad.

                              Pentagram op een vrijmetselaars akte

Dit alles overigens zo'n honderd jaar na ons mooie opschrift.
In diverse artikelen over de connectie van de Gilden en de vrijmetselaars-beweging vindt ik o.a.:
“In de Middeleeuwen begint de mythische voorgeschiedenis van de speculatieve vrijmetselarij zich te vermengen met de objectieve geschiedenis van de operatieve vrijmetselarij. Een historische continuïteit wordt vooropgesteld. De middeleeuwse gilden van bouwvakkers en metselaars zouden stap voor stap omgevormd zijn tot filosofische clubjes voor de burgerij en de adel. Hierbij wordt verwezen naar gelijkaardige instituties in Frankrijk, zoals de Compagnonnage, en Duitsland, zoals de Steinmetzen.”

Dàt kan natuurlijk wel eens de link zijn tussen dit opschrift en het blok en/of steenbrekersgilde wat er in die tijd was.


De mogelijke connectie tussen de Gilden, Vrijmetselaars en Grondbezitters:

We mogen aannemen dat de ‘gewone’ arbeider cq blokbreker dit niet op de muur geschreven zal hebben. Het dateert echter wel uit de tijd dat grondbezitter en ontginner Peter Stas hier mergel heeft gewonnen.
Uit onderzoek van Peter Jennekens en Rob Habets (SOK mededelingen 60 blz.40) blijkt dat Peter en Jan Stas in het jaar 1553 zijn ingeschreven in het metselaars ambacht en zodoende lid waren van het gilde der metselaars waaronder ook de handelaren in (mergel)stenen vielen.
Het huismerk van Stas kan men hier heel dicht in de buurt een aantal keer terugvinden. Deze Peter en Jan Stas waren dus mannen met een bepaalde status, en ook in hun kringen zullen er wellicht een, of meerdere personen zijn geweest met verlichtte ideeën en/of opvattingen, die dat vervolgens op de muur van de steengroeve kenbaar maakten.
Helaas staat er geen naam bij het opschrift, maar evengoed zou het door een van de gebroeders Stas geschreven kunnen zijn. Het opschrift staat in immers in hun concessie! 

Zeker zullen we dat dus nooit weten. 

Het blijft dus een theorie in de categorie wishful thinking.

Heel jammer is natuurlijk wel dat dit opschrift ontsiert is door een groot cijfer 17 dat er in zwart doorheen gekalkt is.
Ik kan me voorstellen dat dat de schrijver van het cijfer totaal geen benul had van de mooie tekst op de wand. Hoogstwaarschijnlijk stamt het uit de 2de Wereldoorlog toen een gedeelte van de groeve ingericht werd als schuilgelegenheid voor de bewoners van Maastricht-West, en er vervolgens een vak of zo moest worden aangegeven.

Alweer een gevalletje “onwetend kan men niet zondigen”, maar evengoed wèl jammer.

Bronnen:

Het opschrift werd ontcijferd door John Hageman en Rob Heckers, die ook de foto maakte.
Kevin Amendt zette me op het spoor van de Maastrichtse gilden
De feiten over het Hexagram en de vrijmetselaars komen van Wikipedia.
De afbeelding van de akte over Sir Robert Moray is uit het boek Vrijmetselarij in Maastricht van Gerard Dielemans.
Peter Jennekens en Rob Habets: Diverse mergelexploitanten in een groot deel van de St.Pietersberg in de 16de eeuw SOK mededelingen 60.

De duistere kant van onze ondergrondse cultuur !

Afgelopen week werd ik zeer onaangenaam verrast door een publicatie door een werkgroep omtrent de beschadiging van erfgoed en aantasting onderaards landschap mergelgroeven te Caestert.

Zelf ben ik al een tijdje niet meer in het Caestert gebied ondergronds geweest, en het rapport werd door mij dus met grote belangstelling ingekeken.
Groot was mijn schrik dus toen ik de resultaten onder ogen kreeg. Dat er in zo'n korte tijdsperiode zo ontzettend veel is aangetast en vernield stemt mij zeer droevig.

Ik wil over deze situatie geen oordeel vellen, maar ik heb natuurlijk wel een mening!
Het is een groot schandaal dat anno 2018 zo met het cultuurgoed wordt omgegaan.
Ik weet heus wel dat het beheren van een landschap met diverse nationaliteiten en elkaar overlappende grenzen een moeilijke zaak is, maar dit mag nooit een reden zijn om het zover te laten komen zoals het nu het geval is.

Ondanks dat ik voorstander ben van open, en dus gewoon begaanbare groeven voor de liefhebbers van het ondergrondse landschap, ben ik geneigd om te zeggen: gooi maar dicht en laat een gaatje voor de vleermuizen, dan blijft wat nu nog goed is bewaard voor een latere generatie!


Zoals gangbaar is op dit blog, toch een foto's, alleen wat minder fraai dan de lezer gewend is!
Een slang spuiten is misschien mooi op het gebouw van het voormalige landbouwbelang in Maastricht, maar zeker niet op een honderden jaren oude gang van een middeleeuwse groeve!

Toch nog even iets anders!

Op het internet kwam ik een kaartje tegen van een legerkamp (15 juni 1705) op het plateau van Caestert, dus boven onze mooie groeven. Bij de tekst staat vermeld dat een van de regimenten dat van de Dragons is.

Het zou zo maar kunnen dat soldaten van dat regiment zich hebben begeven in de groeve Caestert, en aldaar wat opschriften hebben achtergelaten waaronder de draak van hun regiments-vaandel.

Een draak van een regiments-vaandel ?

Het zou zo maar kunnen.

Helaas is ook deze waardevolle tekening te prooi gevallen aan onverlaten die menen iets toe te voegen aan ons dierbaar cultuurgoed. Het oog werd vervangen door een bierflesdopje, en ook vond men het nodig om het hoofd wat beter uit te laten komen door een niet zo fraaie en nooit meer te herstellen kras met het hier beneden afgebeelde resultaat.

Tot slot wil ik voor de lezers die dit trieste nieuws nog niet onder ogen hebben gehad een link sturen waardoor zij het droevige en helaas trieste rapport zelf kunnen inzien!

 Probeer er iets mee te doen !!

De link:

https://drive.google.com/file/d/16u82SwFA6HxOEBzOoWycdmWqZoVqEsxI/view?usp=drive_web

De door mij gebruikte groeve afbeeldingen zijn overigens uit het betreffende rapport, de afbeelding van de kaart kwam ik tegen op Facebook